Kto jest na banknocie 100 zł? Historia i ciekawostki

Na banknocie 100 zł znajduje się Władysław II Jagiełło, król Polski i zwycięzca bitwy pod Grunwaldem z 1410 roku. Portret monarchy należy do serii „Władcy polscy”, emitowanej przez Narodowy Bank Polski. Sprawdź, dlaczego wybrano właśnie tego władcę i jakie szczegóły skrywa banknot.

Władysław II Jagiełło – postać na banknocie 100 zł?

Centralną część awersu zajmuje wizerunek Władysława II Jagiełły. Monarcha panował w Polsce od 1386 do 1434 roku, a wcześniej był wielkim księciem litewskim. Jego małżeństwo z królową Jadwigą zapoczątkowało trwały sojusz Polski i Litwy.

Najsilniejsze skojarzenie z Jagiełłą stanowi zwycięstwo wojsk polsko-litewskich nad Zakonem Krzyżackim pod Grunwaldem w 1410 roku. To wydarzenie wpłynęło na wybór postaci umieszczonej na nominale o wysokiej wartości. Gotycka ornamentyka wokół portretu nawiązuje do epoki średniowiecza.

Rewers rozwija tę symbolikę. Widać na nim tarczę herbową z orłem zaczerpniętym z nagrobka króla, dwa skrzyżowane miecze oraz zarys zamku krzyżackiego w Malborku. Każdy element ma związek z panowaniem monarchy i konfliktem z zakonem.

Banknot 100 zł przedstawia Władysława II Jagiełłę, a jego rewers odwołuje się do zwycięstwa pod Grunwaldem w 1410 roku.

Jak wygląda banknot 100 zł?

Obecny wzór wprowadzono do obiegu w 1995 roku, po denominacji złotego. Banknot ma wymiary 138 × 69 mm i powstaje na specjalnym papierze zawierającym włókna zabezpieczające. Za emisję odpowiada Narodowy Bank Polski, natomiast fizyczną produkcję prowadzi Polska Wytwórnia Papierów Wartościowych.

Autorem całej serii „Władcy polscy” jest Andrzej Heidrich. Projekt zachował pierwotny charakter, lecz w kwietniu 2014 roku banknoty zmodernizowano. Zmieniono część zabezpieczeń, aby utrudnić fałszowanie i ułatwić sprawdzanie autentyczności w codziennym obrocie.

Najważniejsze elementy graficzne

Na awersie, poza portretem, znajduje się nazwa monarchy, oznaczenie nominału i ornamenty inspirowane sztuką gotycką. Lewa część zawiera znak wodny z portretem Jagiełły oraz cyfrowym oznaczeniem wartości. Nie jest to nadruk. Obraz powstaje dzięki różnicom w gęstości masy papierniczej.

W papierze umieszczono także nitkę zabezpieczającą. Pod światło wygląda jak ciemna, pionowa linia z powtarzającym się oznaczeniem „100 ZŁ”. Wypukłość portretu, godła, nominału i oznaczenia dla osób niewidomych można wyczuć opuszkami palców – odpowiada za nią druk stalorytniczy.

Jak sprawdzić autentyczność banknotu 100 zł?

Jedna cecha nie daje pełnej pewności. Fałszerze mogą odwzorować pojedynczy szczegół, ale znacznie trudniej skopiować kilka zabezpieczeń działających jednocześnie. Weryfikację najlepiej przeprowadzić w różnych warunkach oświetlenia:

• dotknąć wypukłych fragmentów portretu, nominału i oznaczenia dla niewidomych,
• obejrzeć znak wodny oraz nitkę zabezpieczającą pod światło,
• przechylić banknot i obserwować zmianę wyglądu rozety,
• użyć lupy do sprawdzenia mikrodruków i lampy UV do elementów fluorescencyjnych.

Efekt kątowy i rozeta

Na przedniej stronie setki umieszczono rozetę, która podczas poruszania banknotem zmienia kolor ze złotego na zielony. W prawym dolnym rogu działa efekt kątowy. Przy zmianie położenia banknotu pojawia się korona albo cyfry oznaczające nominał.

W prawym górnym rogu zastosowano zabezpieczenie recto-verso. Fragmenty rysunku z awersu i rewersu, oglądane pod światło, łączą się w idealnie dopasowaną koronę. To precyzyjne uzupełnianie obrazu jest trudne do odtworzenia metodą zwykłego druku.

Mikrodruk i światło UV

Mikrodruki znajdują się po obu stronach banknotu. Gołym okiem przypominają cienkie linie, lecz pod lupą można dostrzec drobne napisy, między innymi litery „RP” w pobliżu nominału. Pod lampą ultrafioletową świecą wybrane elementy, takie jak kwadrat z wartością banknotu i numeracja umieszczona przy portrecie.

Jacy władcy są na pozostałych banknotach?

Seria „Władcy polscy” tworzy uporządkowany ciąg historyczny. Najniższe nominały przypominają początki państwowości, a wyższe odnoszą się do późniejszych okresów rozwoju i potęgi Rzeczypospolitej. W całym zestawie znajdują się wyłącznie monarchowie:

Czy wcześniej na 100 zł widniały inne osoby?

Tak. Przed obecnym wzorem nominał 100 zł miał różne wersje, zależnie od okresu politycznego i gospodarczego. Banknot z 1948 roku przedstawiał księcia Józefa Poniatowskiego, naczelnego wodza Wojsk Polskich Księstwa Warszawskiego. Projekt przygotował Józef Mehoffer, a ryt awersu wykonał Włodzimierz Vacek.

Na rewersie tego wydania pojawiały się Fortuna, Hermes i dąb symbolizujący długowieczność. Papier posiadał znak wodny z królową Jadwigą, a numeracja świeciła w świetle UV. Odwrócony znak wodny w niektórych seriach, między innymi GM, stał się później ciekawostką numizmatyczną.

W okresie PRL banknot 100 zł przedstawiał Ludwika Waryńskiego, działacza socjalistycznego. Był częścią serii „Wielcy Polacy”, w której umieszczano osoby odpowiadające ówczesnej narracji państwowej. Andrzej Heidrich projektował zarówno te emisje, jak i późniejszą serię monarchów.

Co oznacza wybór Jagiełły?

Władysław II Jagiełło łączy kilka ważnych wątków polskiej historii: sojusz z Litwą, rozwój dynastii Jagiellonów i zwycięstwo nad Zakonem Krzyżackim. Jego obecność na banknocie nie jest więc wyłącznie dekoracją. Portret wskazuje epokę, a elementy rewersu pokazują konkretne wydarzenia i symbole.

Nominał 100 zł pozostaje jednym z najczęściej używanych w Polsce. Gdy następnym razem zapłacisz nim w sklepie, spójrz na rozetę, nitkę oraz znak wodny. Na niewielkim kawałku papieru zapisano zarówno historię średniowiecznego władcy, jak i współczesną technikę ochrony pieniądza.