Co to jest bilon? Wyjaśnienie pojęcia

Bilon to pieniądz zdawkowy w postaci monet, którym można płacić tak samo jak banknotami. Różni się od nich przede wszystkim materiałem, kształtem, trwałością oraz zastosowaniem w automatach. Sprawdź, skąd pochodzi to określenie i jaką funkcję pełnią monety.

Co oznacza słowo bilon?

W znaczeniu ekonomicznym bilon jest rodzajem gotówki. Tworzą go metalowe znaki pieniężne o określonych nominałach, na przykład złotówki i grosze. Moneta pozostaje pełnoprawnym środkiem płatniczym, choć jej wartość nominalna często przewyższa cenę metalu użytego do produkcji.

Określenie wywodzi się od nazwy stopu miedzi i srebra, który dawniej wykorzystywano do wyrobu monet o niewielkiej wartości. Z czasem termin zaczął oznaczać nie konkretny stop, lecz drobne monety używane w codziennych rozliczeniach.

Bilon to pieniądz zdawkowy w postaci monet, przeznaczony głównie do regulowania drobnych płatności.

Bilon a bilion

Podobne brzmienie obu słów często prowadzi do pomyłki. Bilon oznacza monety, natomiast bilion jest liczbą równą 1 000 000 000 000, czyli dziesięciu do potęgi dwunastej. Jedna litera zmienia więc całe znaczenie wyrazu.

Z czego wykonuje się monety?

W przeszłości do produkcji używano między innymi miedzi, srebra, niklu, brązu, mosiądzu, a nawet złota. W Hiszpanii w pierwszej połowie XIX wieku powstawały złote monety zaliczane do tego rodzaju pieniądza. Dobór surowca zależał od wartości nominalnej, dostępności metalu i kosztów bicia.

Współczesne monety produkuje się głównie ze stali, aluminium oraz stopów miedzi. Polskie nominały mają różny skład, masę i średnicę. Złotówka waży 5 gramów, moneta dwuzłotowa 5,21 grama, a pięciozłotowa 6,54 grama.

Najmniejsze polskie nominały były przez pewien czas wykonywane z mosiądzu manganowego. Między kwietniem 2014 a końcem 2016 roku produkowano je w brytyjskiej Royal Mint, a wtedy zastosowano stal pokrytą mosiądzem. Taka warstwa nadaje monecie charakterystyczny kolor, podczas gdy stal tworzy jej podstawę.

Do czego służy bilon?

Monety wykorzystuje się przy zakupie produktów i usług o niskiej cenie, wydawaniu reszty oraz wpłatach do skarbonek. Ich trwałość jest większa niż trwałość banknotów, dlatego dłużej pozostają w obiegu. Metalowa powierzchnia lepiej znosi częste dotykanie, zgniatanie i przypadkowe zamoczenie.

Specyficznym miejscem zastosowania są automaty wrzutowe. Urządzenie rozpoznaje średnicę, masę i właściwości magnetyczne monety, a następnie akceptuje ją jako płatność gotówkową. W ten sposób można zapłacić za bilet, napój, przejazd lub skorzystanie z wybranej usługi.

Monety w automatach

Automaty przez lata przyjmowały przede wszystkim bilon, ponieważ banknoty wymagały bardziej złożonego systemu sprawdzania autentyczności i wydawania reszty. Dziś część urządzeń obsługuje także kartę zbliżeniową, telefon albo płatność internetową. Monety nadal są jednak potrzebne tam, gdzie liczy się szybka płatność bez konta bankowego i zasięgu sieci komórkowej.

Jak bilon działa jako środek płatniczy?

Wartość monety wynika z jej nominału ustalonego przez państwo, a nie z samej ceny metalu. Jeżeli krążek kosztuje w produkcji mniej niż wskazuje jego wartość, ma charakter monety podwartościowej. Państwo nadaje mu także kurs przymusowy, więc wierzyciel co do zasady powinien przyjąć go w granicach przewidzianych przez przepisy.

Historycznie zakres takiej zapłaty bywał ograniczony. W Polsce przed 1939 rokiem monetami dziesięciozłotowymi można było jednorazowo uregulować zobowiązanie do 1000 zł, pięciozłotowymi do 500 zł, dwuzłotowymi do 100 zł, a niklową monetą jednozłotową do 50 zł.

W latach 1989–1994, przed denominacją złotego, wysoka inflacja sprawiła, że drobne monety praktycznie zniknęły z codziennego obiegu. Ich nominalna siła nabywcza była wtedy zbyt mała, by wygodnie używać ich podczas zakupów.

Kto emituje i kto bije polskie monety?

W Polsce za emisję bilonu odpowiada Narodowy Bank Polski. Bank centralny ustala między innymi nominały, wzory oraz parametry monet wprowadzanych do obiegu. Samo bicie krążków odbywa się w zakładzie menniczym.

Za produkcję polskich monet odpowiada Mennica Polska. Proces obejmuje przygotowanie krążków, nanoszenie wzoru, kontrolę wymiarów i sprawdzanie jakości. W latach 2014–2016 część najmniejszych nominałów wykonywała Royal Mint, lecz pod koniec 2016 roku ich bicie wróciło do Polski.

W portfelu spotykamy monety o nominałach 5 zł, 2 zł, 1 zł, 50 gr, 20 gr, 10 gr, 5 gr, 2 gr i 1 gr. Ich rozmiar, kolor oraz masa pomagają szybko rozpoznać wartość bez odczytywania oznaczenia.

Gdzie przechowuje się bilon?

Do monet służy osobna kieszeń w portfelu, która ogranicza ich przemieszczanie i ułatwia wybieranie właściwego nominału. Portfel skórzany może mieć zamykaną przegródkę na bilon oraz ochronę RFID przeznaczoną dla kart płatniczych. Nie wpływa ona na działanie monet, ponieważ krążki nie przechowują danych zbliżeniowych.

Przy większej liczbie monet dobrze rozdzielić je według wartości. Ciężar szybko rośnie – sto monet o masie 5 gramów waży już około pół kilograma. Taki sposób przechowywania pomaga także sprawdzić, ile gotówki rzeczywiście znajduje się w portfelu.